Kamulaştırmasız el atma, idarenin özel mülkiyete konu bir taşınmaza, herhangi bir kamulaştırma işlemi yapmaksızın fiilen veya hukuken müdahale etmesi durumunu ifade eder. Bu hâlde taşınmaz malikinin mülkiyet hakkı ihlal edilmiş olur ve malikin uğradığı zararın giderilmesi için bedel talep etme hakkı doğar.
Kamulaştırmasız El Atma Nedir?
Kamulaştırmasız el atma; idarenin, kamu hizmeti amacıyla bir taşınmaza:
Yol, park, altyapı, tesis gibi amaçlarla fiilen el koyması veya
İmar planı, kısıtlama ve benzeri işlemlerle taşınmazı hukuken kullanılamaz hâle getirmesi
şeklinde gerçekleşebilir.
Bu durum, Anayasa’da güvence altına alınan mülkiyet hakkına aykırılık oluşturur.
Kamulaştırmasız El Atma Türleri
1. Fiilî Kamulaştırmasız El Atma
İdarenin taşınmaza doğrudan müdahale ederek kullanmasıdır (yol yapılması, bina inşa edilmesi gibi).
2. Hukukî Kamulaştırmasız El Atma
İmar planları veya idari işlemler nedeniyle taşınmazın uzun süre kullanılamaz hâle gelmesidir.
Kamulaştırmasız El Atma Bedeli Nedir?
Kamulaştırmasız el atma bedeli; idarenin hukuka aykırı müdahalesi nedeniyle taşınmaz malikine ödenmesi gereken tazminat bedelidir. Bu bedel, taşınmazın el atma tarihindeki rayiç değeri esas alınarak belirlenir.
Bedelin Tahsili İçin İzlenecek Yol
Kamulaştırmasız el atma bedelinin tahsili için izlenecek hukuki yol şu şekildedir:
İlgili idareye karşı bedel tespiti ve tescil veya tazminat davası açılır.
Dava, taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesinde görülür.
Mahkemece bilirkişi incelemesi yapılır ve taşınmazın değeri tespit edilir.
Hükmedilen bedel, idare tarafından malike ödenir.
Faiz Talebi
Kamulaştırmasız el atma davalarında:
Bedel yanında faiz talep edilmesi mümkündür.
Faiz başlangıcı genellikle el atma tarihi olarak kabul edilir.
Zamanaşımı ve Süreler
Fiilî kamulaştırmasız el atma davalarında kural olarak zamanaşımı uygulanmaz.
Hukukî kamulaştırmasız el atma hâllerinde ise belirli süreler ve koşullar söz konusu olabilir.
Her somut olayın niteliğine göre süreler farklılık gösterebilir.
Sonuç
Kamulaştırmasız el atma, mülkiyet hakkının ağır ihlallerinden biridir. Bu durumda taşınmaz malikinin, uğradığı zararın karşılığı olan bedeli ve faizini talep etme hakkı bulunmaktadır. Sürecin doğru ve etkin şekilde yürütülmesi, hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşır.
