Boşanma Davası İçinde Velayet
Velayet, boşanmanın zorunlu sonuçlarındandır: hâkim, boşanmaya karar verirken müşterek çocuğun velayetini ve kişisel ilişkiyi kendiliğinden düzenler. Bu nedenle ayrı bir velayet davası açılmaz; yetki, boşanma davasının yetkisine tabidir — eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı ay birlikte oturulan yer mahkemesi (TMK m.168).
Boşanmadan Sonra: Velayetin Değiştirilmesi Davası
Boşanma kesinleştikten sonra koşullar değişmişse velayet yeniden düzenlenebilir. Dayanak TMK m.183’tür: “Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde” hâkim, istem üzerine veya kendiliğinden gerekli önlemleri alır. Maddedeki sayım örnekleyicidir; velayeti elinde bulunduran tarafın çocuğun bakımını ihmal etmesi, kişisel ilişkiyi sürekli engellemesi ya da çocuğun üstün yararını zedeleyen başka olgular da değişiklik sebebi olabilir. Ölçüt her zaman çocuğun üstün yararıdır; yeterli yaş ve olgunluktaki çocuğun görüşü de alınır.
Yetkili mahkeme: Velayetin değiştirilmesi davası için kanunda özel bir yetki kuralı bulunmadığından genel kural uygulanır: dava, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri aile mahkemesinde açılır (HMK m.6). Bu yetki kesin olmadığından, süresinde ileri sürülmeyen yetki itirazı dikkate alınmaz.
Sık Sorulan Sorular
Velayet davasını çocuğun yaşadığı yerde açabilir miyim?
Kural, davalının yerleşim yeridir; davalı süresinde yetki itirazında bulunmazsa dava açılan yerde görülmeye devam eder.
Velayetin değiştirilmesi için hangi sebepler yeterlidir?
TMK m.183’te sayılan yeniden evlenme, başka yere taşınma, ölüm gibi olguların yanında; çocuğun bakımının ihmali, kişisel ilişkinin engellenmesi ve benzeri, çocuğun üstün yararını etkileyen her somut değişiklik ileri sürülebilir.
Velayet davasında çocuğa sorulur mu?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü, uzman eşliğinde alınır ve kararda değerlendirilir; ancak hâkim çocuğun beyanıyla değil üstün yararıyla bağlıdır.
Velayet değişirse nafaka ne olur?
Velayet kendisine verilen taraf lehine, diğer taraf aleyhine iştirak nafakası yeniden düzenlenir; kişisel ilişki de yeni duruma göre kurulur.
Dava ne kadar sürer?
Sosyal inceleme raporu ve delillerin toplanmasına bağlı olarak değişir; kesin bir süre verilemez. Dava süresince gerekirse tedbiren düzenleme yapılabilir.