Asliye ceza mahkemeleri her adliyede bulunan, tek hâkimli mahkemelerdir. Bir suçun hangi mahkemede yargılanacağı sanığın durumuna göre değil, suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırına ve ağır ceza kataloğuna göre belirlenir.
Asliye Ceza Mahkemesinin Baktığı Başlıca Davalar
Görev kuralı gereği uygulamada en sık karşılaşılan asliye ceza davaları şunlardır: kasten yaralama (TCK m.86-87’nin ağır ceza sınırına girmeyen hâlleri), taksirle yaralama (m.89), tehdit (m.106), şantaj (m.107), hakaret (m.125), konut dokunulmazlığının ihlali (m.116), kişilerin huzur ve sükûnunu bozma (m.123), basit ve nitelikli hırsızlık (m.141-142), dolandırıcılık (m.157-158), güveni kötüye kullanma (m.155), mala zarar verme (m.151), kullanmak için uyuşturucu madde satın alma, kabul etme veya bulundurma (m.191), trafik güvenliğini tehlikeye sokma (m.179), resmî belgede sahtecilik dışındaki sahtecilik suçları ve vergi kaçakçılığı gibi özel kanunlardaki pek çok suç.
Güncel değişiklik: 24.12.2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanunla, nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158) ağır ceza mahkemesinin görev kataloğundan çıkarılmıştır; bu nedenle nitelikli dolandırıcılık davaları da artık kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülmektedir. Bu tarihten önce yazılmış kaynaklardaki aksi yöndeki bilgi güncel değildir.
Asliye Ceza ile Ağır Ceza Mahkemesi Arasındaki Fark
Ağır ceza mahkemesi istisnai görevli mahkemedir ve 5235 sayılı Kanun m.12’de iki ölçütle belirlenir: (1) Ceza ölçütü: ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar; (2) Katalog ölçütü: cezası ne olursa olsun yağma (m.148), irtikâp (m.250/1-2), resmî belgede sahtecilik (m.204/2), hileli iflâs (m.161), devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar. Bu iki ölçüte girmeyen her ceza davası asliye cezanın görev alanındadır. Görev kuralları kamu düzenindendir; yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla doğru mahkemeye gönderilir.
“1. Asliye Ceza”, “2. Asliye Ceza” Ne Demek?
Bir adliyede iş yoğunluğuna göre birden fazla asliye ceza mahkemesi kurulur ve bunlar 1., 2., 3. şeklinde numaralandırılır. Numaralar görev farkı yaratmaz; 1. Asliye Ceza ile 5. Asliye Ceza tamamen aynı tür davalara bakar, dosyalar aralarında iş bölümü esasına göre dağıtılır.
Asliye Cezada Yargılama ve Kanun Yolu
Yargılama, savcılığın düzenlediği iddianamenin mahkemece kabulüyle başlar; duruşmalar kural olarak tek hâkim tarafından yürütülür. Kanundaki şartları taşıyan bazı suçlarda seri muhakeme ve basit yargılama usulleri de uygulanabilir. Asliye ceza mahkemesinin hükmüne karşı, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m.273; süre, 2024’te yürürlüğe giren 7499 sayılı Kanunla “yedi gün”den iki haftaya çıkarılmıştır). Bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz yolunun açık olup olmadığı ise CMK m.286’ya göre belirlenir; ayrıntı için Temyiz Ne Demek? yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Asliye ceza mahkemesi en fazla kaç yıl ceza verebilir?
Görev, suçun kanundaki üst sınırına göre belirlendiğinden asliye cezanın baktığı suçlarda ceza üst sınırı kural olarak on yılı aşmaz; mahkeme, baktığı suçun kanuni sınırları içinde kalan her cezayı verebilir.
Asliye ceza mahkemesinde avukat zorunlu mu?
Kural olarak zorunlu değildir. Ancak sanık çocuksa ya da kendini savunamayacak durumdaysa ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda, istem aranmaksızın zorunlu müdafi görevlendirilir (CMK m.150).
Duruşmaya gitmezsem ne olur?
Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen sanık hakkında zorla getirme, gerektiğinde yakalama kararı verilebilir; sorgusu yapılmamış sanığın yokluğunda kural olarak mahkûmiyet hükmü kurulamaz.
Asliye ceza kararına itiraz edilir mi?
Hükme karşı başvurulacak yol itiraz değil istinaftır: gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye verilecek dilekçeyle bölge adliye mahkemesine başvurulur.
Uyuşturucu davaları asliye cezada mı görülür?
Kullanmak için uyuşturucu bulundurma (TCK m.191) asliye cezada; uyuşturucu ticareti (m.188) ise cezasının ağırlığı nedeniyle ağır ceza mahkemesinde görülür.
