Kural: Duruşmalar Alenidir
Anayasal bir ilke olarak duruşmalar ve kararların bildirilmesi alenidir; isteyen herkes duruşma salonunda izleyici olarak bulunabilir. Genel hukuk davalarında bu kuralın istisnası dardır: HMK m.28/2 uyarınca gizlilik, ancak genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde mümkündür. Maddede daha önce yer alan “kişilerin korunmaya değer üstün bir menfaati” ölçütü, Anayasa Mahkemesi’nin 26.10.2023 tarihli ve E.2020/73, K.2023/181 sayılı kararıyla iptal edilmiştir — bu nedenle eski tarihli kaynaklardaki “üstün menfaat” gerekçesi artık genel davalar için geçerli bir dayanak değildir.
Boşanma Davalarında Özel Durum
Boşanma yargılaması özel hayatın en mahrem alanlarına dokunduğundan kanun koyucu ayrı bir hüküm öngörmüştür: TMK m.184/6’ya göre hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir. Genel kuraldan farkı önemlidir: boşanmada “genel ahlâk” veya “kamu güvenliği” gibi ağır bir eşik aranmaz; tarafın talebi yeterli başlatıcıdır ve takdir hâkimdedir. Talep, dava dilekçesinde, cevap dilekçesinde ya da duruşmada sözlü olarak ileri sürülebilir; sözlü talep tutanağa geçirilir.
Gizlilik Kararının Sonuçları
Gizli duruşmada salonda yalnızca taraflar, vekilleri, tanıklar (dinlenme sıralarında) ve mahkeme heyeti bulunur; izleyici alınmaz. Hâkim, gizli duruşmada hazır bulunanları, edindikleri bilgileri açıklamamaları konusunda uyarır ve Türk Ceza Kanunu’nun gizliliğin ihlaline ilişkin hükmünün uygulanacağını ihtar eder (HMK m.28/4). Gizlilik yargılamanın yürütülüşüne ilişkindir; hükmün açıklanması yine alenidir ve karar, taraflara ilişkin mahrem ayrıntılar okunmadan tefhim edilir.
Sık Sorulan Sorular
Gizlilik kararını nasıl talep ederim?
Dilekçenize “TMK m.184/6 uyarınca duruşmaların gizli yapılmasına karar verilmesini talep ederiz” ibaresini eklemeniz ya da duruşmada sözlü olarak istemeniz yeterlidir.
Hâkim talebi reddedebilir mi?
Evet; madde hâkime takdir yetkisi tanır (“karar verebilir”). Uygulamada özel hayata ilişkin hassas iddiaların bulunduğu boşanma dosyalarında talepler çoğunlukla kabul görür.
Gizlilik kararı dava dosyasını da kapatır mı?
Dosyayı taraflar ve vekilleri her zaman inceleyebilir; gizlilik, duruşmanın izleyiciye kapatılmasına ilişkindir. Üçüncü kişilerin dosya incelemesi zaten hâkimin iznine bağlıdır.
Tanıklar gizli duruşmada dinlenir mi?
Evet; tanıklar dinlenmek üzere salona alınır ve onlar da sır saklama yükümlülüğü konusunda ihtar edilir.
Ceza davalarında da aynı kural mı geçerli?
Hayır; ceza yargılamasında aleniyet ve gizlilik CMK’daki ayrı hükümlere tabidir (örneğin sanığın on sekiz yaşından küçük olması hâlinde duruşma zorunlu olarak kapalı yapılır).